De wettelijke gemeenschap van goederen (2): een onderneming en aansprakelijkheid voor schulden

In het eerste deel van deze serie bespraken we onder andere wat in de wettelijke gemeenschap van goederen valt, wat er gebeurt met een ongelijke eigendomsverhouding en hoe vergoedingsvorderingen werken.

We gaan in deze blog in op een aantal onderwerpen die spelen als er een onderneming is. Ook bekijken we hoe het zit het met de aansprakelijkheid voor schulden als je getrouwd bent in gemeenschap van goederen.

De onderneming is er al vóór het huwelijk

Als een van de echtgenoten voor het huwelijk al een onderneming heeft, valt deze niet in de gemeenschap van goederen. Dat lijkt eenvoudig, maar de wetgever heeft een aantal spelregels bedacht:

eenmanszaak

Als een van de echtgenoten vóór het huwelijk een eenmanszaak heeft, blijft het ondernemingsvermogen zelf buiten de gemeenschap van goederen. Het inkomen dat een echtgenoot aan de onderneming onttrekt, maar ook de winst vallen in de gemeenschap.

BV

Als er voor het huwelijk een BV is, kent de wet een ingewikkeldere regeling. De aandelen blijven buiten de gemeenschap en het dividend ook. Bepaald is dat in de gemeenschap een ‘redelijke vergoeding’ valt ‘voor de kennis, vaardigheden en arbeid die een echtgenoot ten behoeve van de onderneming heeft aangewend, voor zover een redelijke vergoeding niet al op andere wijze ten bate van beide echtgenoten komt of is gekomen’.

Dit wetsartikel geeft een open norm. De echtgenoten kunnen tijdens hun huwelijk bepalen wat zij een redelijke vergoeding vinden, maar het probleem is dat veel echtgenoten dit niet doen. Het kan zijn dat zij geen weet hebben van deze bepaling of dat zij hier tijdens het huwelijk geen afspraken maken omdat ‘alles wel loopt’. Bij een echtscheiding, maar ook bij overlijden, kan hier discussie over ontstaan, omdat een van de echtgenoten vindt dat de ondernemer zich een te laag salaris heeft toegekend. De rechtspraak hierover is casuïstisch, maar een voorzichtige lijn kan gezien worden: een DGA-salaris is niet maatgevend, eerder een minimum. En er wordt gekeken naar een norminkomen: wat zou iemand met vergelijkbare kwalificaties in loondienst hebben verdiend.

Open normen zijn niet altijd prettig en het advies voor aanstaande echtgenoten is om in huwelijkse voorwaarden duidelijke afspraken te maken over de onderneming en de rest van het vermogen.

De onderneming wordt tijdens het huwelijk gestart

Hoe werkt het als de onderneming tijdens het huwelijk gestart wordt? Het uitgangspunt is dan dat de onderneming in de gemeenschap van goederen valt. Dit heeft tot gevolg dat niet de waarde, maar de onderneming gemeenschappelijk wordt. Als het huwelijk door echtscheiding ontbonden wordt, heeft de andere echtgenoot recht op de helft van de bezittingen van de eenmanszaak of de helft van de aandelen bij een BV. Dit kan vanzelfsprekend de bedoeling van de echtgenoten zijn, maar als zij toch andere afspraken willen maken, moeten huwelijkse voorwaarden gemaakt worden.

Verder geldt dat als de eenmanszaak financiële problemen krijgt of als de echtgenoot-bestuurder van de BV persoonlijk aansprakelijk gesteld wordt, deze schulden in de gemeenschap vallen.

Ook bij het overlijden van de ondernemer kan een gemeenschap van goederen de afwikkeling van de nalatenschap ingewikkeld maken. Dat zal bijvoorbeeld het geval zijn als er een andere bedrijfsopvolger is dan de echtgenoot die de hele onderneming of alle aandelen zal overnemen.

Een goede regeling in huwelijkse voorwaarden, statuten, aandeelhoudersovereenkomsten, testamenten etc. kan voor een oplossing zorgen.

Schuldeisers en de gemeenschap van goederen

Hiervoor hebben we het gehad over een echtgenoot die een onderneming heeft. Daar kunnen schulden uit voortvloeien, maar schulden kunnen ook op een andere manier ontstaan. Er kan een studieschuld zijn, een echtgenoot kan – zelfs zonder medeweten van de andere echtgenoot – geld lenen of een echtgenoot kan gokschulden hebben.

Hoe zit het dan met het verhaalsrecht van schuldeisers? Hiervoor is een ingewikkelde regeling in de wet opgenomen. In grote lijnen wordt het volgende bepaald:

gemeenschapsschuld

Als een schuld tijdens het huwelijk is gemaakt, valt deze in principe in de gemeenschap van goederen. Dat betekent dat een schuldeiser zich kan verhalen op alle bezittingen van de gemeenschap van goederen én op het privé-vermogen van de echtgenoot die de schuld heeft gemaakt.

privé-schuld

Het kan ook zijn dat een schuld niet in de gemeenschap van goederen valt. Dat kan bijvoorbeeld om een privé-schuld van een echtgenoot die al vóór het huwelijk bestond. In dat geval kan een schuldeiser zich ook verhalen op alle bezittingen van de gemeenschap van goederen en op het privé-vermogen van de echtgenoot die de schuld heeft gemaakt. Het belangrijkste verschil met een schuld die wel in de gemeenschap van goederen valt, is dat het verhaal op de gemeenschapsbezittingen beperkt is. Het kan nog steeds zijn dat de bezittingen van de gemeenschap verkocht moeten worden om de schuld te betalen, maar de schuldeisers krijgen maximaal de helft van de verkoopopbrengst. De andere helft is voor de echtgenoot die de schuld niet heeft gemaakt.

Zelf de regie houden

De gemeenschap van goederen kan voor ondernemers verrassend uitpakken en de wettelijke regeling over de aansprakelijkheid voor schulden zal niet voor ieder echtpaar gewenst zijn. Huwelijkse voorwaarden helpen om de zaken zoveel mogelijk op de eigen manier te regelen.

In volgende blogs gaan we in op een aantal fiscale gevolgen van het huwelijk en de verschillen die huwelijkse voorwaarden kunnen maken ten opzichte van de gemeenschap van goederen.