Huwelijk en fiscaliteit (3)

In deze blog richten we ons op een aantal fiscale aspecten van het huwelijk. Een huwelijk heeft meer fiscale gevolgen dan veel mensen zich realiseren. Het gaat in deze blog onder andere over de inkomstenbelasting, de hoogte van toeslagen en de omvang van de nalatenschap.

Fiscaal partnerschap, inkomstenbelasting, toeslagen en AOW

Huwelijk en fiscaal partnerschap voor de inkomstenbelasting

Voor de Nederlandse inkomstenbelasting zijn echtgenoten fiscaal partner. Dit fiscaal partnerschap heeft tot gevolg dat de echtgenoten samen aangifte kunnen doen en dat zij inkomsten en aftrekposten kunnen verdelen. Het maakt daarbij geen verschil of er wel of geen huwelijkse voorwaarden zijn gemaakt. De verdeling van inkomsten en aftrekposten werkt alleen fiscaal en zegt niets over de feitelijke gerechtigdheid tot het inkomen en vermogen of de feitelijke betalingen die de echtgenoten hebben gedaan bij aftrekposten.

Vanaf wanneer zijn echtgenoten fiscaal partner?

Het kan zijn dat de echtgenoten al voor de huwelijksdatum fiscaal partner zijn, bijvoorbeeld omdat zij op hetzelfde adres staan ingeschreven én een notarieel samenlevingscontract hebben.

Als het fiscale partnerschap er voor het huwelijk nog niet is, zijn de echtgenoten vanaf de huwelijksdatum fiscaal partner. Dat is anders als de echtgenoten in het jaar van trouwen al voor de huwelijksdatum samenwoonden. Zij zijn dan verplicht fiscaal partner vanaf de datum dat zij op hetzelfde adres zijn ingeschreven.

Hoe werkt dat? Stel dat Petra en Anne op 10 oktober 2026 trouwen en op 1 januari 2026 al op hetzelfde adres ingeschreven waren, dan zijn zij voor het hele jaar 2026 verplicht fiscaal partner. Als Petra en Anne vanaf bijvoorbeeld 3 maart 2026 op hetzelfde adres ingeschreven zijn, zijn zij vanaf die datum verplicht fiscaal partner.

Petra en Anne kunnen er ook voor kiezen om voor het hele jaar 2026 als fiscaal partner aangifte te doen. Dat kan ook als dat eerder is dan de verplichte ingangsdatum. Deze keuze is belangrijk omdat het fiscaal partnerschap voordelen heeft, maar ook nadelen kan hebben. Dit wordt hierna verder uitgelegd.

Deze keuze hebben de echtgenoten overigens niet als een van hen op 1 januari een andere verplichte fiscaal partner had.

Wanneer eindigt het fiscaal partnerschap?

Het fiscaal partnerschap eindigt bij overlijden en bij echtscheiding. Ook zijn echtgenoten geen fiscaal partner meer als een verzoek tot echtscheiding of tot scheiding van tafel en bed is ingediend én zij niet meer op hetzelfde adres staan ingeschreven. Als een echtpaar niet meer op hetzelfde adres ingeschreven staat maar wel getrouwd blijft, is er dus nog steeds een fiscaal partnerschap. Hiervan kan bijvoorbeeld sprake zijn als een van de echtgenoten in een verpleeghuis is opgenomen of als een echtgenoot vanwege werk in het buitenland woont.

Echtgenoten kunnen ervoor kiezen om fiscaal partner te zijn voor het hele jaar waarin het overlijden of de scheiding heeft plaatsgevonden.

Wat kunnen voordelen zijn van het fiscaal partnerschap in box 1 en box 3?

Het fiscaal partnerschap heeft een aantal belangrijke voordelen. De echtgenoten mogen bijvoorbeeld de gemeenschappelijke aftrekposten verdelen zodat dit zo gunstig mogelijk uitpakt. Gemeenschappelijke aftrekposten zijn bijvoorbeeld de rente van de hypotheekschuld, de aftrek vanwege geen of een kleine eigenwoningschuld en uitgaven voor bepaalde zorgkosten. In huwelijkse voorwaarden kunnen de echtgenoten afspraken maken over een verrekening van het belastingvoordeel als bijvoorbeeld de ene echtgenoot de rente betaald heeft, maar de andere echtgenoot het fiscale voordeel heeft gekregen.

Ook mogen de bezittingen en schulden van box 3 zo gunstig mogelijk over de echtgenoten verdeeld worden.

Wat kunnen nadelen zijn van het fiscaal partnerschap?

Een nadeel van het fiscaal partnerschap kan zijn dat de drempel voor bepaalde aftrekposten hoger wordt. De Belastingdienst kijkt namelijk naar de inkomens van beide echtgenoten en telt deze bij elkaar op, waardoor de drempel voor bijvoorbeeld de aftrek van giften hoger wordt.

Toeslagen

Het huwelijk kan nadelige gevolgen hebben voor de toeslagen die een aanstaande echtgenoot krijgt, omdat het inkomen en vermogen van de andere echtgenoot mee gaan tellen.

Als echtgenoten voor hun huwelijk nog geen ‘toeslagpartner’ waren, zijn zij dat vanaf de eerste dag van de maand na het huwelijk. Voor de huurtoeslag is dit vanaf de eerste dag van de maand nadat de echtgenoten op hetzelfde adres staan ingeschreven.

AOW

De AOW voor gehuwden is per persoon in principe lager dan voor alleenstaanden. Dit is alleen anders als het echtpaar duurzaam gescheiden leeft. Dit wordt beoordeeld aan de hand van de feitelijke omstandigheden.

Het fiscaal partnerschap en box 2

Als een echtgenoot een aanmerkelijk belang heeft in een B.V. en inkomen uit dat aanmerkelijk belang heeft (zoals dividend), kunnen de echtgenoten dat inkomen voor de heffing van de inkomstenbelasting vrij aan ieder van hen toerekenen. Dit geldt dus ook als slechts één van de echtgenoten het aanmerkelijk belang heeft.

Erf- en schenkbelasting

Echtgenoten zijn partners voor de erf- en schenkbelasting. Dit is ook zo als de echtgenoten duurzaam gescheiden leven.

Als partners voor de erfbelasting hebben de echtgenoten een grote vrijstelling als zij van elkaar erven. Een erfenis die groter is dan het vrijgestelde bedrag wordt tegen de laagste tarieven van de Successiewet belast.

Als een echtgenoot de kinderen van de andere echtgenoot laat erven, wordt dit belast alsof de eigen kinderen van deze echtgenoot erven. Let op, het laten erven van stiefkinderen moet wel in een testament bij de notaris geregeld worden; de kinderen van de echtgenoot erven niet op grond van de wet.

Voor wat betreft de tarieven geldt ook voor de schenkbelasting dat schenkingen die echtgenoten aan elkaar doen, tegen het laagste tarief van de Successiewet belast worden. En ook voor de schenkbelasting geldt dat een schenking aan het kind van de echtgenoot, belast wordt alsof de schenking aan een eigen kind is gedaan.

Huwelijksgoederenregime

Voor de heffing van de erfbelasting is het huwelijksgoederenregime van de echtgenoten van belang. Hierdoor wordt de omvang van de nalatenschap mede bepaald. Het maakt dus verschil of de echtgenoten in gemeenschap van goederen zijn getrouwd of dat zij huwelijkse voorwaarden met ‘koude’ uitsluiting of met een verrekenbeding hebben gemaakt. In een volgende blog over een aantal verschillen tussen het trouwen in gemeenschap van goederen en met huwelijkse voorwaarden, zal hier verder op worden ingegaan.

Zelf de regie houden 

In deze blog is een aantal fiscale gevolgen van het huwelijk besproken. Het is belangrijk dat de aanstaande echtgenoten zich ook hierover door de notaris goed laten informeren. In huwelijkse voorwaarden kunnen bijvoorbeeld afspraken gemaakt worden over de verdeling van belastingvoordelen en kunnen de omvang van het vermogen van ieder van de echtgenoten en van de nalatenschap beïnvloed worden. Ook voor ondernemers is een (fiscaal) goed doordacht huwelijksgoederenregime onmisbaar.

Een notaris denkt graag mee over welke keuzes het beste bij de situatie passen.